biechthokjes

NRC-next – biecht op z’n kop

October 2, 2013

NRC next
Brechtje Keulen

‘Op ons sterfbed mogen we nergens spijt van hebben,’ zegt theoloog Rikko Voorberg. ‘Dat is één van onze hogere doelen geworden. Spijt of wroeging mag er niet meer zijn in onze cultuur, terwijl dat in religie altijd een belangrijke rol heeft gespeeld. Je kunt je afvragen of we niet iets verliezen als we dat zomaar aan de kant schuiven. Ik vind het spannend om de kracht van zo’n thema te verkennen, en te kijken wat het nog wél voor waarde kan hebben in onze cultuur.’
Voorberg (32) is Christen, pionier en kerkvernieuwer. Hij onderzoekt de waarde van religieuze thema’s in een samenleving die God dood heeft verklaard en de Kerk aan de kant heeft geplaatst, en dat doet hij vaak aan de hand van theater of performance art. In het nieuwste project, The Extraordinary Midnight Mass op het Nuit Blanche-festival, verkent hij spijt en genade. Voorberg: ‘Als de rol van de Kerk inderdaad is uitgespeeld, dan betekent dat dat we het nu zelf moeten gaan doen. Dan zijn wij nu de priesters en moeten we de rollen ook omdraaien. Ik vraag me af hoe de stad reageert als de Kerk met spijt bij ons komt. Zijn we vergevingsgezinder of juist bruter dan de priesters die we geparkeerd hebben?’
De middernachtmis krijgt onder meer de vorm van een biecht, waarin niet de bezoekers maar de voorgangers van drie grote Amsterdamse kerkgemeenten plaatsnemen in het biechthokje om te biechten over wat zij pijnlijk vinden aan hun eigen Kerk. Voorberg: ‘We zetten de biecht op z’n kop. Hier komt de Kerk aan het publiek biechten over haar grootste zonden.’

MOREEL SUPERIEUR
De Katholieke priester, de Protestantse predikant en de Anglicaanse priester doen mee omdat ze vinden dat het project belangrijke vragen oproept over de rol van de Kerk. Zoals op heel veel plekken is de Kerk in Amsterdam in de marge geraakt. Haar macht is afgenomen, de invloed van religie op de samenleving wordt kleiner. ‘Het is belangrijk om dat onder ogen te zien,’ zegt Mark Collinson van de Anglicaanse Christ Church. ‘Maar daarbij moeten we ons ook afvragen: wat als er helemaal geen Kerk was? Hoe zou de stad er dan uitzien? Zou er in zo’n maatschappij nog zoiets als vergiffenis kunnen bestaan?’
Pierre Valkering, pastoor van de Vredeskerk en van de Rozenkranskerk, vond het ook belangrijk om het gesprek met de stad aan te gaan, als het over de Kerk gaat. ‘Er wordt voortdurend hard geoordeeld over de Kerk,’ zegt hij. ‘Daar zijn we wel aan gewend: in de media en aan de borreltafel wordt de Kerk voortdurend voor het gerecht gedaagd. Het lijkt soms wel alsof mensen zichzelf eigenlijk moreel superieur achten ten opzicht van de Kerk. In de nachtmis zal ik biechten dat ik een Roomse priester ben, en daarmee volgens veel mensen al lid van een abjecte of zelfs criminele organisatie. Ik hoop dat sommige bezoekers een vorm van geloof hebben op grond waarvan zij mij kunnen vergeven.’
Ook Julia van Rijn van de Protestantse Kerk Amsterdam steekt met de biecht de hand in eigen boezem, en hoopt op genade van de bezoekers. ‘Ik biecht over twee belangrijke taken die de Kerk volgens mij heeft verwaarloosd: ze heeft het geheim van God voor zichzelf gehouden, verzuimd te spreken en dat verhaal te delen. En de Kerk heeft ook nagelaten te ontvangen wat de bewoners van deze stad te bieden hebben: liefde, kennis en een kritische spiegel om de Kerk voor te houden. Zo heeft de Kerk zichzelf gemarginaliseerd, maar ik wil van de bezoekers, de biechtvaders en –moeders, horen of ze de thema’s van de Kerk nog relevant vinden. En of ze bereid zijn met of zonder kerk aan deze thema’s te werken.’

STROOMWEST
The Extraordinary Midnight Mass is een productie van StroomWest, een door Voorberg opgerichte kerk buiten de Kerk waar religieuze thema’s onderzocht worden zonder taboes te schuwen. ‘Dit is een typisch StroomWest-project,’ zegt hij. ‘Wij zijn voortdurend bezig om dat wat onder de oppervlakte sluimert naar boven te trekken, we halen dingen vrolijk overhoop die zorgvuldig onder de oppervlakte zijn gestopt, zoals spijt of de dood. Met theater kan dat, dat is de vrijheid van StroomWest, maar het is ook de vrijheid die vanuit mijn geloofsovertuiging komt.’
Voorberg is zelf Gereformeerd Vrijgemaakt opgevoed, maar benadrukt dat hij het Christendom niet wil verdedigen. ‘Dat hoeft niet. Als het geloof zich in de praktijk niet kan bewijzen, heeft het sowieso niet zo veel zin. Bij StroomWest spelen we met het geloof en met religieuze thema’s om te zien wat die in het werkelijke leven opleveren. We willen de oude ideeën van de Kerk binnenstebuiten keren en confronteren met de stad zoals die nu is. Onze biechthokjes staan op de zesde verdieping van het NRC-gebouw, hoog uitgetild boven de stad, boven het dagelijkse nieuws, en vlak onder de hemel. Ik vind het een prachtige plek om deze confrontatie uit te voeren. En dan moeten we kijken wat er die avond gebeurt, want dat weet ik ook niet.’
Priester Pierre Valkering: ‘Jezus heeft gezegd: je ziet wel de splinter in het oog van een ander, maar niet de balk in je eigen oog. Ik hoop dat de mensen door deze performance over zichzelf na gaan denken, en ik hoop dat er sprake zal zijn van enige clementie met de Kerk.’ Mark Collinson: ‘Vergeeft de stad het mij als ik biecht over bijvoorbeeld seksueel misbruik in de Kerk? Dat weet ik eigenlijk nog niet zo zeker.’

 

Tags: , , , , , ,